Aktualności arrow Historia misji arrow Chrystianizacja Litwy              
Advertisement
sie 10 2007
Chrystianizacja Litwy PDF Drukuj Email
Dodał: Zdzisław Grad   
10.08.2007.

 



Ostatnim państwem na terenie Europy, które przyjęło chrześcijaństwo było Wielkie Księstwo Litewskie. Stało się to stosunkowo późno, bo dopiero w II połowie XIV wieku.

Chrystianizacja Litwy dokonywała się dwiema drogami. Jedną z nich stanowił podbój ziem ruskich, ochrzczonych u schyłku X wieku i posiadających już własną organizację kościelną. Druga wynikała z aktywnej postawy wobec litewskich pogan ich katolickich sąsiadów – Zakonu Krzyżackiego, arcybiskupa Rygi oraz państwa polskiego.

Władcy Litwy od dawna stykali się z chrześcijaństwem, które zapewne wywierało wpływ na kształt wierzeń pogańskich w ich kraju. Na olbrzymich terenach ówczesnego Księstwa mieszkali prawosławni, a nawet niektórzy książęta przyjmowali chrzest w tym obrządku. W żyłach matki Wielkiego Księcia Jagiełły, Julianny, płynęła ruska krew. Związanie się jednak z prawosławiem mogło w pewnym sensie uzależnić Litwę od coraz silniejszej Moskwy. Z kolei zwrócenie się o chrzest do Krzyżaków byłoby zbyt niebezpieczne dla niepodległości Wielkiego Księstwa i wcale nie zatrzymałoby nasilającej się ekspansji Zakonu. Pozostawał jeszcze jeden sąsiad – Polska.

W tej sytuacji Jagiełło zmienia orientację w kierunku na zachód. W latach 1385-1387 dochodzi do wydarzeń niezwykłej wagi dla naszej części kontynentu. 14 sierpnia 1385 roku w Krewie – małej miejscowości niedaleko Wilna, Jagiełło zawiera umowę z delegacją polską. W zamian za oddanie mu ręki królowej Jadwigi i polskiego tronu, zobowiązuje się do przyjęcia wraz ze swymi poddanymi chrztu w Kościele katolickim oraz przyłączenia Litwy do Polski.

Realizację tych postanowień rozpoczęto z początkiem 1386 roku, kiedy to Jagiełło wraz z całym orszakiem wyrusza do Polski. W tym samym czasie w kierunku Litwy udaje się delegacja polska. Do spotkania dochodzi w Wołkowysku, gdzie zatwierdzono wcześniejszą umowę i zaproszono Wielkiego Księcia do Lublina na dzień 2 lutego. Polacy witają go tam już jak własnego króla. Dalsza podróż Jagiełły wiodła przez Sandomierz, skąd wysłano delegację do Wielkiego Mistrza Krzyżaków, by wziął udział w uroczystościach krakowskich w charakterze ojca chrzestnego. Jednak Wielki Mistrz do Krakowa nie przybył; co więcej, pod nieobecność Jagiełły najechał ziemie litewskie.

Tymczasem orszak Jagiełły przybywa do Krakowa. 15 lutego 1386 roku dokonuje się pierwszy etap chrztu Litwy – chrzest Jagiełły i kilku osób z jego najbliższego otoczenia. Szafarzem sakramentu był arcybiskup gnieźnieński Bodzanta, a towarzyszył mu biskup krakowski Jan Radlica. W trzy dni później odbyła się kolejna uroczystość – ślub Władysława Jagiełły z Jadwigą w katedrze wawelskiej. Wreszcie 4 marca dokonano aktu koronacji królewskiej.

W środę popielcową 1387 roku król Jagiełło zwołał walny zjazd wszystkich Litwinów do Wilna. Monarcha osobiście kierował akcją masowego chrztu ludności ostatniego pogańskiego kraju Europy. Według Długosza przyjęciu sakramentu przez mieszkańców Wilna towarzyszyła katecheza w języku litewskim, która trwała cały tydzień. Grupowy chrzest następował w wodach rzeki. Mężczyźni i kobiety byli podzieleni na osobne grupy. Każdemu nadawano imię oddzielnie, a na znak odzyskanej niewinności każdy ochrzczony otrzymał białą szatę. Nie było słychać o wielkich oporach, mimo że chodziło o religię, którą Krzyżacy od kilku pokoleń próbowali Litwinom narzucić siłą. Z kolei pozyskaniu dla katolicyzmu bojarów miały służyć przywileje nadane przez króla tym z nich, którzy przyjęli chrzest.

Według późniejszych danych, w roku 1387 ochrzczono około trzydziestu tys. ludzi, również poza Wilnem. Warto tu odnotować fakt osobistego zaangażowania się Jagiełły w proces przeprowadzanej katechizacji. W literaturze przedmiotu wspomina się nawet o tłumaczeniu przez króla na język litewski Modlitwy Pańskiej i Wyznania Wiary.

Już w roku chrztu Litwy powołano biskupstwo w Wilnie, wraz z powstałym 30 lat później biskupstwem dla Żmudzi w Miednikach. Pierwszym biskupem został Polak Andrzej herbu Jastrzębiec. Przynależność Wilna i Miednik do arcybiskupstwa w Gnieźnie była ważnym czynnikiem zbliżenia polsko-litewskiego.

Szczególnym elementem krajobrazu religijnego Litwy były klasztory, których liczba powoli, ale systematycznie rosła. Obok franciszkanów i dominikanów pojawili się benedyktyni, osadzeni w Starych Trokach w 1400 roku. Dla kształcenia litewskich księży królowa Jadwiga ufundowała bursę przy uniwersytecie praskim.


Metoda postępowania Władysława Jagiełły była typowa dla jego czasów. Najpierw król i jego otoczenie starali się wyperswadować i nakłonić do porzucenia pogaństwa. Dopiero kiedy sprzeciwiano się namowom, Jagiełło rozkazał zgasić święty ogień, powycinać gaje i pozabijać węże i żmije. W następstwie tego Litwini poznali fałszywość swoich dotychczasowych wierzeń. Zrozumieli, że byli w błędzie dopatrując się nadprzyrodzonych sił w ogniu i gajach.

Użycie więc siły przy niszczeniu miejsc kultu pogańskiego nie miało na celu wymuszanie osobistego przyjęcia wiary, ale służyło unaocznieniu fałszywości dotychczasowych wierzeń. Kiedy blisko 30 lat później przeprowadzono akcję misyjną na Żmudzi, Jagiełło podobnie po bezskutecznej perswazji nakazał zniszczyć miejsca kultu pogańskiego.

Podejście misjonarzy polskich do pogan znalazło swój epilog na forum międzynarodowym - na soborze w Konstancji, który odbywał się w latach 1414-1418. Zagadnienie to pojawiło się na tle działalności ewangelizacyjnej Krzyżaków. Malbork nie uczynił właściwie nic dla szerzenia chrześcijaństwa na Żmudzi. Dyplomaci Władysława zdemaskowali obłudę Zakonu Krzyżackiego, który na drodze podbojów dążył do stworzenia własnego państwa, sięgającego od Pomorza Gdańskiego aż po Inflanty. Sobór przeciwstawił się temu i powierzył Żmudź opiece Jagiełły i jego brata księcia Witolda. W ten sposób z mapy Europy miały zniknąć ostatnie pogańskie tereny.


Przygotowanie: Andrzej Miotk SVD
Realizacja: Andrzej Danilewicz SVD
 
Aktualności przez kanał RSS
Znajdź mnie na Facebook'u
Rozmaitości
Ciekawe strony
Galeria Zdjęć
Księga Gości
Audycje Radiowe
Zamów moje książki
Mapa Strony
Kontakt
Napisz do nas
Dzisiaj jest...
23 Września 2017
Sobota
Imieniny obchodzą:
Boguchwała,
Bogusław, Libert,
Minodora, Tekla
Do końca roku zostało 100 dni.