Aktualności arrow Misje i Kultury arrow Zwyczaje malzenskie w Indonezji              
Advertisement
sie 08 2007
Zwyczaje malzenskie w Indonezji PDF Drukuj Email
Dodał: Zdzisław Grad   
08.08.2007.

Indonezja-malzenstwo



1.Wstep

W spoleczenstwie jawajskim nie istnieje systematyczna doktryna malzenstwa. Koncepcja malzenstwa zawiera sie i znajduje praktyczne zastosowanie w ceremoni slubu widzianego jako “calosc”: od przygotowania do istoty ceremoni slubnej. Zazwyczaj rozumienie malzenstwa i jego reguly sa komunikowane parze malzonkow poprzez szereg tytualow. Wyznaczeni “starsi” wraz z “dunkun paes” (kobieta, ktora przystraja panne mloda) maja za zadanie wyjasnic znaczenie malzenstwa, lacznie z objasnieniem simboli obrzedu slubu. “Starsi” udzielaja rad przez oficjalne przemowienie jednego z nich.

Rowniez “dunkun paes” wyjasnia znaczenie malzenstwa w czasie przystrajania panny mlodej. Ten proces stanowi jednoczesnie przygotowanie malzonkow do nowego stanu i do zadania zalozenia rodziny. Obecnie, orginalna jawajska koncepcja malzenstwa jest juz wymieszana ze wspolczesna koncepcja. Jakkolwiek, tradycyjna jawajska idea malzenstwa nie zostala calkowicie porzucona. Do dzisiaj orginalny jawajski slub jest praktykowany w wielu miejscach. Poza tym, Jawajczycy nie wybieraja daty slubu na chybil trafil. Wybieraja “wlasciwy” dzien. Wedlug Jawajczykow data slubu ma wplyw na powodzenie malzenstwa. Fundamentem takiego postepowania jest pierwotna idea, ktora do dzisiaj rzutuje na sposob myslenia Jawajczykow.

2. Orginalna jawajska koncepcja malzenstwa

Wedlug orginalnej jawajskiej koncepcji malzenstwa caly kosmos jest w jakis sposob zwiazany ze slubem. Malzenstwo stanowi nie tylko wspolnote dwoch osob, ale obejmuje rowniez rodine i krewnych, spoleczenstwo oraz istoty nadprzyrodzone. Slub oznacza nie tylko zalozenie nowego i samowystarczalnego domostwa, ale rowniez wejscie do wielkiej rodziny wspolmalzonka. Maz staje sie czlonkiem rodziny swojej zony i odwrotnie. W ten sposob kazdy z malzonkow bedzie tez odpowiedzialny za pomyslnosc rodziny wspolpartnera. U Jawajczykow ziec/synowa przyjmuja range wlasnego dziecka odowiedzialnego za rodzicow.

Malzenstwo jest tez racja nowego pokrewienstwa, to znaczy polaczenia pomiedzy rodzinami zony i meza, razem z istniejacymi juz wzajemnymi zaleznosciami. W jezyku jawajskim istnieje caly szereg slow wyrazajacych te nowe wzajemne zwiazki. Relacja miedzy rodzicami nowych malzonkow jest wyrazana poprzez termin “besan”. Kiedy jest cos do zrobienia, na przyklad trzeba przygotowac obrzedy lub uroczystosci (slub, obrzezanie, pogrzeb), to nowe pokrewienstwo znajduje praktyczne zastosowanie.

Wplatanie elementow nadprzyrodzonych w czasie slubu jest bardzo wyrazne. Malzonkowie prosza o wsparcie nie tylko rodzicow i starszych, ale rowniez duchy przodkow. Przed slubem mloda para musi nawiedzic groby czlonkow rodziny i krewnych. Obowiazek ten wyraza rodzaj obietnicy kontynuowania lini rodu i troske o dobre imie przodkow. Poza tym, jako gwarancje spokojnego przebiegu slubu, nalezy uniknac iniknac niepokojow ze strony zlych duchow poprzez zlozenie im ofiar. Ofiary te staja nie powaznym obowiazkiem co do slubow, ktore faktycznie sa zabronione.

Malzenstwa miedzy mezczyzna i kobieta, ktorych daty urodzenia wedlud jawajskiego kalendarza sa zabronione, spowoduja ukryte kary. Jednakze takie malzenstwo moze miec miejsce, jesli przed slubem odbedzie sie “slametan” (rytualna uczta jako prosba wobec istot nadprzyrodzonych o pokoj i zbawienie), aby uchronic nowych malzonkow od grozby tych kar. Jesli pozniej okaze sie, ze data slubu nie byla bledna, malzonkowie beda musieli powtorzyc slub organizujac “slametan”. W opini Jawajczykow, obojetnosc wobec roli istot nadprzyrodzonych bedzie powodem nieszczesliwego malzenstwa.

W społeczeństwie jawajskim osoba zamężna /żonata jest uznawana za dorosłą. Jako osoba dorosła będzie w pełni zaangażowana w zycie socjalne. W tym znaczeniu, slub jest również inicjacja: dziecko staje sie osoba dorosłą. Tak wiec ślub jest rytuałem socjalnym, ponieważ społeczeństwo otrzymuje nowego dorosłego członka. Udział społeczeństwa jest symbolizowany poprzez obecność starszych, którzy przemawiają i poprzez liderów wioski, którzy oficjalnie witają narodziny tych nowych dorosłych osob.

Celem jawajskiego malzenstwa jest pomyslnosc pary malzenskiej i rodziny. Pomyślność małżonków jest wyrażona poprzez jedność miedzy sklepieniem niebieskim jako symbolem mężczyzny i ziemia jako symbolem kobiety. W obecnych czasach, używając współczesnego wyrażenia, mowi sie: “znaczeni jak mimi i mintuna” (dwa rodzaje ryb, które sa zawsze razem) lub “zwróceni twarzą do siebie jak niebo i ziemia”. Ideałem jawajskiego małżeństwa jest trwała jedność męża i żony na zawsze.

Pomyślność małżonków jest również rozumiana w sensie ekonomicznym. Komfort ekonomiczny jest używany jako wyznacznik pomyślności małżeństwa. Dwie osoby, zawierając małżeństwo, już osiągnęły harmonie miedzy sobą (wis dadi jodone) i w ten sposób ich związek jest korzystny. Przeciwnie, jeśli małżonkowie ciągle sie kloca i nie osiągają żadnej pomyślności, wtedy Jawajczycy mówią: ten maz i żoną nie żyją jeszcze w harmonii. Nie sa uznawani za odpowiednich sobie partnerów. Aby zdobyć te odpowiedniość, proszą o pomoc siły kosmiczne organizując rytualna ucztę (slametan). Jest możliwe, iz brak harmonii jest spowodowany nieodpowiednimi datami urodzin malzonkow.

Szczescie w relacji maz-zona, jak rowniez ekonomiczna pomyslnosc, nie sa kompletne bez potomstwa. Co wiecej, malzenstwo jest uwazane za fiasco, jesli nie jest blogoslawione potomstwem. Brak dzieci jest czesto powodem rozwodu. Obecnosc dzieci jest uwazana za zrodlo ciepla rodzinnego. Dlatego tez, jesli mazonkowie nie maja dzieci, ich rodzina jest uznawana za samotna, bezuzyteczna i niekompletna. Cokolwiek robi sie w rodzinie, jest widziane jako bezcelowe. Malzonkowie na Jawie pracuja wpierw nie dla siebie samych, ale dla przyszlosci swoich dzieci. Dzieci sa bardzo wazne dla przyszlosci rodziny. Poniewaz dziwcko stanowi centrum i serce jawajskiej rodziny, maz i zona troszcza sie o wiele bardziej o wlasne dzieci niz inne.

Taki punkt widzenia wplywa na relacje miedzy mezem i zona. W spoleczenstwie jawajskim jest to relacja funkcjonalna. Oznacza to, iz zwiazek miedzy malzonkami nie koncentruje sie na checi uczynienia go bardziej intymnym, ale na dojsciu do sprawiedliwego podzialu obowiazkow rodzinnych. Stad tez w spoleczenstwie jawajskim rodzina jest uznawana za dobra, jesli maz i zona spelniaja zadowalajaco wlasciwa im role. Maz dba o potrzeby swojej rodziny, a zona wypelnia swoje obowiazki jako odpowiedzialna za sluzbe domowa. W kwestiach dotyczacych zycia rodzinnego malzonkowie uzupelniaja sie wzajemnie. Jednak czyniac to podazaja wlasna droga. Pragna, aby nie bylo kolizji miedzy nimi w wykonywaniu wlasciwych im zadan.

Amerykanski antropolog Jay zaobserwowal, ze pomyslnosc rodziny bardziej zalezy na odpowiednim podziale zadan pomiedzy mezem i zona, z minimalnym nakladaniem sie rol, niz na budowaniu bliskiej miedzyosobowej relacji. Maja sklonnosci do unikania zazylosci. Stad tez wrazenie, ze relacja maz-zona jest mniej czula, mniej swobodna i bez serdecznosci. W porownaniu z parami malzenskimi na Zachodzie jawajscy malzonkowie sa mniej romantyczni. Wedlug Hildveda Geertza jawajscy malzonkowie sa nawet sklonni do unikania wiezi emocjonalnych. Jesli jednak czulosc fizyczna nie jest wyraznie widoczna, to jednak nie mozna przez to powiedziec, iz kochaja sie wzajemnie slabiej od innych. Nie uznaja wielu rodzajow wyrazania milosci publicznie. W obecnych czasach Jawajczycy ciagle maja te tendencje. Obejmowanie sie lub calowanie w miejscach publicznych jest uwazane za bezwstydne (sarn).

W pierwszej fazie zazwyczaj wyroznia sie: moment “nontoni” (widzenie), propozycje, Mimo, iz liczba rozwodow na Jawie jest wysoka, to jednak idealne malzenstwo dla nich jest momogamiczne i nierozerwalne. Ideal malzenstwa monogamicznego jest wyrazony w liczbie okreslen i w popularnych opowiadaniach, ktore ciagle sa czesto uzywane w uroczystosci slubnej. Maz i zona sa nazywani “garwa”, co znaczy: polowa duszy. Maz i zona staja sie czescia zycia partnera. Malzenstwo jawajskie musi podazac za przykladem malzenstwa miedzy boginia Ratik i Kamajaya, ktorych milosc nie mogla byc zerwana. Ich malzenstwo stalo sie modelem dla kazdego malzenstwa na Jawie. Zadne trudnosci nie mogly zniszczyc ich wiernosci. Zazwyczaj ten rodzaj nauczania jest przekazywany podczas ceremoni slubnej w przemowieniach starszych. Zawsze istnirjr nadzieja, ze zwiazek malzenski bedzie trwal na cale zycie.

3.Ceremonia malzenska

We wszystkich prawie spoleczenstwach na swiecie zycie istot ludzkich jest podzielone na pewne okresy wedlug zyciowego cyklu. Okresy te obejmuja narodziny, dziecinstwo, mlodosc, wiek dojrzaly, starosc i smierc. W spoleczenstwie jawajskim te okresy cyklu zycia sa artykulowane w trzech czasownikach: narodzic sie, poslubic i umrzec. Czas przechodzenia z jednego etapu na drugi jest powszechnie uwazany za krytyczny i niebezpieczny. Tradycyjne cerimonie sa organizowane, aby przezwyciezyc te krytyczna i niebezpieczna sytuacje. Jwajczycy nazywaja te cerimonie “slametan” (rytualna uczta). “Slametan” powinien przywrocic sytuacje, ktora przedtem byla w nieladzie ze wzgledu na przejscie z jednego okresu na drugi.

Slub jest czasem bardo waznego przejscia. Jako czas przejscia slub jest okresem krytycznym. Zazwyczaj jawajski slub odbywa sie w trzech fazach: przygotowanie, cerimonia slubna, czas po slubie. Wedlug magicznego punktu widzenia te trzy fazy sa uwzzane za bardzo krytyczne. Z tego tez powodu sa skladane male ofiary, organizuje sie “slametan” i pewna wstrzemiezliwosc jest nakazana malzonkom jako sposoby zachowania sie, aby odpedzic niebezpieczenstwo i osiagnac szczescie w przyszlosci.

Zareczyny. “Nontoni” ma miejsce, poniewaz kandydaci na slub nie znaja sie jeszcze wzajemnie. Zawra malzenstwo, gdyz ich rodzice zycza sobie zwiazku z takim wlasnie kandydatem. Kiedy kandydaci zgadzaja sie, rodzina pana mlodego zaproponuje malzenstwo rodzinie panny mlodej. Nastepnie zorganizowane zostana zareczyny, aby umocnic kontrakt miedzy kandydatami. Podczas uroczystosci zareczyn rodzina pana mlodego przekazuje prezenty jako symboliczna zappate (sosok tukon). Ukrytym znaczeniem prezentu jest uspokojenie i usatysfakcjonowanie serca rodziny panny mlodej, ktora jest “zagniewana”, poniewaz rodzina pana mlodego zabierze ich corke. Po zareczynach ma miejsce wspolny posilek, aby wzmocnic sens rodzinny miedzy dwoma grupami. Zazwyczaj, z okazji zareczyn, dzien slubu bedzie uzgodniony, poniewaz wedlug Jawajczykow nie kazdy dzien jest odpowiedni na malzenstwo. Precyzyjne wyliczenie przez specialiste jest konieczne.

Gdy nadejdzie dzien slubu, dom, w ktorym odbedzie sie cerimonia, zostaje specjalnie upiekszony. Bedzie zbudowany duzy namiot udekorowany lisci z mlodej palmy kokosowej. Po obu stronach drzwi bedzie zrobiona dekoracja z krolewskiego bananowca (pisang raja), z ryzu, z mlodego kokosu i trzciny cukrowej; kazdy element ma swoje znaczenie. Glowna czesc slubu rozpoczyna sie cerimonia kapieli (siraman), ktora ma miejsce dzien przed slubem. Kapiel musi oczyscic przyszlych malzonkow naturalnie i duchowo, zanim beda mogli mogli wstapic w sakralny zwiazek malzenski. Noca ma miejsce zwyczaj zwany “midodareni”. Jest to ostatnia noc przyszlej malzonki jako panny; towarzyszy jej grupa dziwczat traktujacych ja jako boginie. Tej nocy mazonka i malzonek nie moga opuscic domu i spac, aby nie byli nekani przez niewidzialne sily. Noc “midodareni” jest nazywana “baladewani”, co oznacz, ze trzeba miec sie na bacznosci.

Najwazniejsza czescia uroczystosci slubnej jest “panggih” (spotkanie). Ta ceremonia symbolizuje calkowite zjednoczenie malzonkow i ich rodzin. Cerimonia ta sklada sie z nastepujacych obrzedow: pan mlody stapa na tace zrobiona z trzciny palmowej, z mala iloscia gotowanego ryzu w ksztalcie gory, polozonej przed drzwiami. Tam tez panna mloda i jej rodzina wita go. Spotkanie malzonkow ozywia sie poprzez obustronne obrzucanie sie lisci z palmy sirih. Nastepnie pan mlody stapa na jajko. Pokazuje to, ze nalezy on juz do rodziny panny mlodej; wstepuje do domu rozrywajac nic, ktora “zamknela” dom. Symboliczne przyjecie jako czlonka rodziny jest wzmocnione jego podniesieniem przez ojca panny mlodej. Jako ostatni element panggihu pan mlody rozrzuca kilka monet zmieszanych z zielonym ryzem. Ta seria rytualow panggih konczy sie wspolnym posilkiem, ktory dowodzi, iz slub tej pary zostal uznany wedlug porzadku swiata sakralnego. To uznanie staje sie wyrazniejsze, kiedy kwiaty, ktore przedtem zostaly wymienione miedzy malzonkami, sa rozlozone na skraju drog jako znak, iz ceremonia nowozencow zostala szczesliwie zakonczona.

Po zakonczeniu ceremony slubnej przez rodzine panny mlodej, nastepuje trzecia faza nazywana “ngunduh mantu”. Ta faza jest absolutnie konieczna. “Ngunduh mantu” nie jest powtorzeniem ceremony slubnej. Jest to prostsza procedura. Przedstawiciel rodziny panny mlodej powierza ich corke rodzinie pana mlodego. Prosi, aby dziewczyna byla wychowywana tak, aby zostala dobra zona i dobra matka. Prosi rowniez o przebaczenie, jesli ona popelni bledy w procesie uczenia sie. Reprezentant rodziny pana mlodego przyjmuje te delegacje i zapewnia, ze panna mloda stanie sie czlonkiem jego rodziny. Wyraza nadzieje, iz poprzez malzenstwo tych dwojga mlodych ludzi, szczegolna wiez zostanie zawiazana miedzy dwoma rodzinami.. W tej ceremoni “ngunduh mantu” przedstawiciel lokalnej spolecznosci bedzie oficjalnie deklarowal, ze panna mloda zostala czlonkiem ich spoleczenstwa.

Kwintesencja “ngunduh mantu” jest fakt prosby o pozwolenie na wejscie do domu (kulanuwun) przez rodine panny mlodej i odpowiedz “witajcie” dana przez rodine pana mlodego. Ta ceremonia dotyczy wiezi miedzyosobowej. Rodzina panny mlodej musi byc przedstawiona rodzinie, krewnym i sasiadom rodziny pana mlodego. Te dwie rodziny nie sa juz obcymi wobec siebie, ale staly sie juz jedna wielka rodzina, i ten fakt musi byc ukazany sasiadom. Poza tym “ngunduh mantu”jest wlasciwym czasem dla nowozencow, aby oddac czesc starszym czlonkom rodziny pana mlodego, ktorzy nie mogli wziac udzialu w ceremoni nowozencow w domu panny mlodej.

W calosci ceremoni slubnej, od przygotowania do obrzedow koncowych, dominujacym jest element harmoni. Slub nie jest czyms personalnym-indywidualnym, ale wydarzeniem dla rodziny, dla wiezi, dla spoleczenstwa i zawiera rowniez aspekty religijne i kosmiczne. Kazdy uczestniczacy w slubie musi pokazac ta harmonie i jednosc. Dlatego tez stroje na slub powinny byc zrobione z tkaniny batik z podobnymi ozdobami; dotyczy to przynajmniej strojow uzytych przez nowozencow, starszych i najblizszych krewnych. Ten zwyczaj podkresla chec stawienia czola przyszlosci w jednosci serca i jako wielka, spokrewniona rodzina; co moze byc widoczne przez kazdego i przez caly kosmos.

4. Zakonczenie

Jawajska koncepcja malzenstwa jest wynikiem dlugiego procesu dziedzictwa, ktory postepowal przez wieki. Z biegiem czasu dziedzictwo przodkow zostalo wystawione na oddzialywanie innych koncepcji sprowadzonych przez rozne klany i spolecznosci. Jednakze jawajska koncepcja nidgy nie zniknela, liczba wartosci pozostala niezmienna. Do dzisiaj rodzina spelnia bardo wazna role przy slubie jednego z jej czlonkow. Slub pozostaje cerimonia w sferze rodziny i relacji.

Zaangazowanie rodziny i krewnych w kwestie malzenstwa musi zostac zachowane jako odpowiedzialnosc wspolnoty wobec przyszlosci malzenstwa jednego z jej czlonkow. Mloda para musi byc pokierowana, prowadzona, eskortowana, aby zyc swoje malzenstwo i stac sie prawdziwie “garwa”, co znaczy: polowa duszy. Jesli miedzy malzonkami istnieje silna wewnetrzna wiez, beda oni w stanie realizowac ideal malzenstwa monogamicznego i nierozerwalnego.

[1] Ogolnie mowiac, jawajska filozofia zycia nie jest abolutnie teoretyczna. Filozofia ta zawsze zawiera w sobie praktyke i staje sie jasna, kiedy znajduje praktyczne zastosowanie. Teoria na temat zycia staje sie praktyka zycia, teoria zawierajaca praktyke.

[2] Przy okazji ozdabiania twarzy panny mlodej dukun paes ma sposobnosc skierowania do niej duchowych rad. Rady te sa rodzajem przygotowania, aby stac sie idealna pania domu dla meza i dzieci. Czasem porada dotyczy zachowania sie podczas stosunku w czasie pierwszej nocy. Pierwsza noc jest uwazana za decydujaca dla szczescia w przyszlosci, poniewaz dla mlodej pary jest to najbardziej konkretne wyrazenie wzajemnej milosci. Dukun paes moze rowniez mowic o niektorych problemach, ktore wplywaja na panne mloda. Czyniac to, dukun paes przyjmuje role rodzica wobec panny mlodej.

[3] Bogini Ratih i Kamajaya sa bardzo znanymi postaciami w popularnych opowiadaniach, bedac przykladem wiernosci miedzy mezem i zona. Mimo istnienia wielu trudnosci i klopotow, ich milosc nie zostala przerwana.

[4] Rytualna kapiel (siraman) ma swoja geneze w jawajskiej legendzie. Panna mloda w kapieli jest uwazana za kapiaca sie z boginiami. Dlatego tezjej twarz i cialo beda tak piene jak bogin. Woda uzyta przy kapieli jest zmieszana z wieloma kwiatami i aromatycznymi liscmi.

Tlumaczenie: M.Kowalik,SVD
Tekst: Simon Petrus Sumargo MSF
 
Aktualności przez kanał RSS
Znajdź mnie na Facebook'u
Rozmaitości
Ciekawe strony
Galeria Zdjęć
Księga Gości
Audycje Radiowe
Zamów moje książki
Mapa Strony
Kontakt
Napisz do nas
Dzisiaj jest...
22 Listopada 2017
Środa
Imieniny obchodzą:
Cecylia, Marek,
Maur, Wszemiła
Do końca roku zostało 40 dni.