Papież zgadza się zasadniczo z tą sugestią, podtrzymuje jednak, że choć kryterium geograficzne jest „niezbyt dokładne i zawsze tymczasowe”, pozostaje jednak wciąż miarodajne. W odniesieniu do definicji soborowej dodaje jednak cztery „dookreślenia”.

Po pierwsze, istnieją obszary, na których, co prawda, żyją chrześcijanie, ale nie stanowią oni ludności miejscowej — są to na przykład chrześcijanie–emigranci. Można tu wspomnieć choćby kraje Afryki Północnej. Mimo że istnieją tam starożytne struktury kościelne, nie można tych Kościołów uważać za w pełni dojrzałe. Po drugie, istnieją miejsca, w których wspólnoty chrześcijańskie „są tak małe, że nie są rozpoznawalnym znakiem chrześcijańskiej obecności”. Można tu przywołać wiele krajów Azji, w których nominalnie istnieją wspólnoty chrześcijan, ale są one prawie niezauważalne w wielkiej masie wyznawców innych religii.

Powiedziałeś, że przeważnie głosimy Chrystusa ludziom religijnym. Czy w związku z tym nie ma w misjach niebezpieczeństwa prozelityzmu, wyrywania wyznawców innym religiom?

Oskarżenia o prozelityzm wynikają z negatywnego pojęcia dialogu międzyreligijnego. Z jednej strony zarzuca mu się, że jest on ukrytym prozelityzmem, z drugiej, że wyklucza głoszenie Ewangelii. Tymczasem dialog międzyreligijny jest drogą wzajemnego poznawania siebie, odkrywania tego, co mamy u siebie dobrego. .<> To jest krok w kierunku poszukiwania prawdy, czy to na płaszczyźnie praktycznej, przez współdziałanie, czy to przez dzielenie się swoimi doświadczeniami modlitwy, życia wewnętrznego, życia monastycznego, czy wreszcie przez rozmowę o doktrynie.

Patronka misji św. Teresa od Dzieciątka Jezus i Najświętszego Oblicza także miała ten problem: „gdzie jest moje miejsce?”. Odnalazłszy je, tak to odkrycie ujęła: „W sercu Kościoła, mojej Matki, będę Miłością” (Rękopis B). Nawet w tak dostojnym kontekście mamy zaproszenie do postawy „bardziej być” niż „więcej mieć”. Nawet charyzmaty można posiadać jak depozyt w banku. Swoją specjalizację, specyficzną działalność w Kościele — też można mieć. Kościoła uczymy się wszyscy i przez całe życie. Zadawałem sobie kiedyś pytanie, jak to jest, gdy się uczy misjologii w kraju misyjnym, na terytorium misyjnym.

I okazało się, że kameruńscy klerycy w naszym seminarium w Bertoua niemal alergicznie reagowali na słowo „misje”. Nie zła wola, lecz mentalność powodowała, że swobodnie można było używać jedynie słów: <> duszpasterstwo, parafia... Misyjność kojarzyła się z biedą, z Trzecim Światem, z którego tak bardzo chcą się wyrwać. Takie i inne utożsamienia bywały prawdziwymi problemami w formacji, uniemożliwiały poznanie Kościoła, całej jego różnorodności i jedności.

Być do końca wierny...

Kiedy skarżymy się na brak owoców, na nieskuteczność naszych metod, On opowiada nam przypowieść o Siewcy. On mówi nam o dobrym Pasterzu zatroskanym o owce, które są jeszcze poza owczarnią. On to mówi o Pasterzu, który poszukuje zagubionej owieczki i, która stanowi dla Niego wielką wartość. Chrystus Pan nie kapituluje kiedy rezultaty nie są od razu widoczne, nie załamuje rąk nawet z racji pierwszej wielkiej apostazji po nauczaniu o Eucharystii.